Infolinia: 800 800 120
  • Facebook
  • Youtube
  • Twitter
Prawo

Podatek od towarów i usług (VAT)



Zasady ogólne

Polskie regulacje podatku od towarów i usług (VAT) bazują na przepisach prawa unijnego. Oznacza to, że zasady opodatkowania transakcji w Polsce są w wielu wypadkach zbieżne z regulacjami w innych państwach UE.

Opodatkowaniu VAT podlegają m. in. dostawy towarów oraz świadczenie usług, których miejsce świadczenia jest ustalone w Polsce. W pewnych sytuacjach opodatkowane są również nieodpłatne dostawy i usługi.

W 2018 r. stawki VAT stosowane w Polsce do transakcji krajowych są następujące:


Kategoria Stawka VAT:

podstawowa stawka VAT

23%

obniżona stawka VAT - stosowana do dostaw wybranych artykułów spożywczych, wyrobów medycznych, usług gastronomicznych i hotelarskich oraz budownictwa społecznego

8%

obniżona stawka VAT - stosowana do dostaw niektórych artykułów spożywczych (m.in. pieczywa, wyrobów mleczarskich, mięsa) oraz wybranych rodzajów książek drukowanych

5%

stawka zerowa - stosowana np. do dostaw niektórych statków i samolotów, usług związanych z obsługą transportu morskiego i lotniczego, usługi transportu międzynarodowego, usługi związane z eksportem i importem towarów 0%


Wróć...


VAT w handlu międzynarodowym - dostawy towarów

Podatnicy sprzedający towary do odbiorców w krajach UE, mogą stosować 0% stawkę VAT z tytułu wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów (WDT). Warunkiem jej zastosowania jest zgromadzenie dokumentacji potwierdzającej wywiezienie towaru (przez sprzedawcę lub nabywcę) do odbiorcy w innym kraju UE. Również nietransakcyjne przemieszczenie towarów do innego państwa członkowskiego jest w niektórych sytuacjach wykazywane jako WDT. Możliwe jest również traktowanie przemieszczenia do magazynu konsygnacyjnego w innym kraju UE jako WDT, które jest opodatkowane dopiero z chwilą ich wydania z tego magazynu, bez konieczności rejestracji dla potrzeb VAT w kraju położenia magazynu.

0% stawka VAT stosowana jest również dla eksportu towarów, czyli transakcji mającej miejsce kiedy towary są wywożone z Polski poza terytorium UE. Eksportem może być zarówno wywóz przez sprzedawcę (eksport bezpośredni), jak i przez nabywcę (eksport pośredni). Warunkiem zastosowania stawki 0% jest posiadanie przez podatnika dokumentów celnych potwierdzających, że towary opuściły terytorium UE.

W przypadku nabycia towarów przewożonych z innego kraju członkowskiego UE do Polski, polski podatnik jest zobowiązany do rozliczenia tej transakcji jako wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów (WNT) na zasadzie tzw. samonaliczenia VAT. Oznacza to, iż powinien on wykazać tę transakcję zarówno po stronie sprzedaży (podatku należnego ) oraz ma prawo do wykazania jej po stronie zakupów (podatku naliczonego), w tej samej kwocie. W efekcie, transakcja taka jest przeważnie neutralna finansowo. Również nietransakcyjne przemieszczenie towarów z innego państwa członkowskiego jest w niektórych sytuacjach wykazywane jako WNT. W tej ostatniej sytuacji istnieje możliwość zastosowania uproszczenia zwanego magazynem konsygnacyjnym - obowiązek rozliczenia VAT powstaje nie w chwili przemieszczenia towarów do Polski, ale dopiero z chwilą ich pobrania z magazynu (nie dotyczy to jednak towarów przeznaczonych do dystrybucji).

Za import towarów podlegający opodatkowaniu VAT w Polsce uznaje się przywóz towarów spoza Unii Europejskiej do Polski. VAT związany z importem może zostać rozliczony na kilka sposobów. Według reguł ogólnych VAT jest płacony organom celnym razem z innymi należnościami celnymi, a następnie po otrzymaniu dokumentów celnych jest on odliczany jako podatek naliczony w deklaracji VAT. Pod pewnymi warunkami istnieje możliwość rozliczenia importu towarów w deklaracji VAT (jednocześnie VAT należny i naliczony) w przypadku zastosowania uproszczonych procedur celnych, jak również rozliczania importu w ramach odprawy scentralizowanej (rozliczenie importu do wszystkich państw UE w jednym z nich) w deklaracji importowej, obejmującej wszystkie tego rodzaju transakcje z danego miesiąca.

Zwolnieniem z VAT objęto m.in. import towarów objętych procedurą uszlachetniania czynnego, towarów objętych procedurą odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła, materiałów reklamowych oraz próbek towarów. Istnieje również zwolnienie dla towarów, które mają być przedmiotem WDT.


Wróć...


VAT w handlu międzynarodowym - świadczenie usług

Polskie regulacje w zakresie miejsca świadczenia usług pokrywają się z rozwiązaniami przyjętymi w innych państwach UE. W przypadku świadczenia usług pomiędzy podatnikami (tzw. B2B) mającymi siedzibę działalności gospodarczej/miejsce zamieszkania/stałe miejsce prowadzenia działalności w różnych państwach, podstawowym miejscem opodatkowania jest państwo siedziby działalności gospodarczej/miejsca zamieszkania/stałego miejsca prowadzenia działalności podmiotu nabywającego usługę. Odwrotną zasadę stosuje się do usług świadczonych przez podatnika na rzecz podmiotu niebędącego podatnikiem (tzw. B2C) - tutaj decyduje siedziba działalności gospodarczej/miejsce zamieszkania/stałe miejsce prowadzenia działalności usługodawcy.

W przypadku transgranicznego świadczenia usług, obowiązek zapłaty VAT w Polsce może powstać jeśli miejscem opodatkowania danej transakcji będzie Polska. W efekcie, zgodnie z podstawową zasadą, VAT będzie należny w Polsce w przypadku transakcji usługowych z podatnikami z innych państw, tylko jeśli usługobiorca będzie miał siedzibę działalności gospodarczej/miejsce zamieszkania/stałe miejsce prowadzenia działalności w Polsce. Natomiast w przypadku świadczenia usług przez polskiego podatnika na rzecz podmiotu niebędącego podatnikiem, VAT będzie należny w Polsce, jeśli usługodawca będzie miał siedzibę/miejsce zamieszkania/stałe miejsce prowadzenia działalności w Polsce.

Od powyższych zasad przewidziano kilka wyjątków - przykładowo miejscem opodatkowania usług związanych z nieruchomością jest każdorazowo miejsce (państwo) położenia nieruchomości, zaś miejscem opodatkowania usług restauracyjnych i cateringowych jest miejsce (państwo) ich faktycznego wykonania.


Wróć...


Zwolnienia z VAT

Istnieje pewna grupa czynności, które mogą być objęte zwolnieniem z VAT. Skutkiem ich wykonywania jest to, że VAT naliczony związany z ich świadczeniem nie może zostać w całości lub części odliczony. Do charakterystycznych czynności zwolnionych z VAT można zaliczyć:

  • usługi finansowe (udzielanie kredytów, prowadzenie rachunków bankowych, wymiana walut) z wyłączeniem leasingu, factoringu czy doradztwa,
  • usługi ubezpieczeniowe i reasekuracja,
  • określone usługi medyczne,
  • niektóre usługi edukacyjne,
  • usługi w zakresie opieki społecznej,
  • usługi w zakresie ubezpieczeń społecznych,
  • niektóre usługi w zakresie kultury czy sportu.

Istnieje także grupa czynności związanych z nieruchomościami, które korzystają ze zwolnienia, np. wynajem na cele mieszkaniowe, czy też zwolnienie przy sprzedaży nieruchomości (po upływie dwóch lat od pierwszego zasiedlenia). W niektórych przypadkach jednak istnieje możliwość skorzystania z opcji opodatkowania VAT sprzedaży nieruchomości.


Wróć...


Odliczenie i zwrot VAT

Podatnik ma prawo do obniżenia kwoty VAT należnego o kwotę VAT naliczonego przy zakupie towarów i usług pod warunkiem, iż zakupy będą związane ze sprzedażą opodatkowaną VAT.

W przypadku VAT naliczonego dotyczącego zarówno zakupów związanych z działalnością dającą prawo do odliczenia (opodatkowaną) i takiego prawa niedającą (zwolnioną z VAT), podatnik ma prawo do częściowego odliczenia VAT, a kwota tego odliczenia jest obliczana proporcjonalnie do udziału sprzedaży opodatkowanej w całej sprzedaży podatnika.

Obowiązuje całkowity zakaz odliczania VAT naliczonego przy nabyciu usług noclegowych oraz gastronomicznych.

Ograniczenie prawa do odliczenia VAT naliczonego dotyczy:

  • wydatków na nabycie (w tym leasing) i eksploatację samochodów osobowych oraz nabycie paliwa - można odliczyć 50% VAT naliczonego, a jeśli pojazd jest uważany za wykorzystywany wyłącznie na cele działalności, tj. jest tzw. samochodem specjalnym albo prowadzona jest ewidencja przebiegu, to można odliczyć cały podatek naliczony,
  • wydatków na nabycie towarów i usług związanych zarówno z działalnością gospodarczą, jak i inną działalnością (dotyczy głównie sektora publicznego i fundacji),
  • wydatków na nabycie lub wytworzenie nieruchomości, wykorzystywanej zarówno do celów działalności gospodarczej podatnika, jak też i na cele prywatne.

Nadwyżka podatku naliczonego nad należnym może być przeniesiona do rozliczenia na kolejny okres albo zwrócona. Wykazana nadwyżka jest, co do zasady, zwracana w terminie 60 dni od dnia złożenia deklaracji VAT. Istnieje możliwość uzyskania przyspieszonego zwrotu VAT w terminie 25 dni pod warunkiem m. in. opłacenia wszystkich faktur zakupowych przed wnioskiem o zwrot. Od lipca 2018 r. istnieje również możliwość uzyskania zwrotu w terminie 25 dni bez spełniania dodatkowych warunków, ale będzie on dokonywany na rachunek VAT. Dysponowanie środkami na rachunku VAT jest ograniczone m. in. do zapłaty VAT z faktur zakupowych w systemie podzielonej płatności, zaś przelew na zwykły rachunek jest możliwy dopiero po uzyskaniu zgody organów podatkowych.

W przypadku braku wykazania jakiejkolwiek sprzedaży opodatkowanej lub braku sprzedaży poza terytorium kraju podatnik może wystąpić z wnioskiem o zwrot podatku w terminie 180 dni od dnia złożenia deklaracji VAT.

Zwrot podatku dokonywany jest zasadniczo na wskazany przez podatnika rachunek bankowy. Niemniej jednak może stanowić także zabezpieczenie kredytu.


Wróć...


Odwrotne obciążenie w obrocie krajowym

Niektóre dostawy towarów oraz świadczenia usług są objęte mechanizmem odwrotnego obciążenia, który oznacza, że sprzedawca wystawia fakturę bez VAT, a nabywca rozlicza transakcję na zasadzie samonaliczenia - wykazuje zarówno VAT należny, jak i VAT naliczony. Wśród towarów rozliczanych na tej zasadzie można wskazać: komputery przenośne, telefony komórkowe, konsole do gier, złom. Natomiast wśród usług można wskazać na: usługi budowlane świadczone przez podwykonawców oraz sprzedaż praw do emisji gazów cieplarnianych.

Także dostawy towarów wykonywane przez podatników zagranicznych nieposiadających w Polsce siedziby ani stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na rzecz polskich podatników są rozliczane przez nabywcę na zasadzie odwrotnego obciążenia. Z tytułu takich transakcji podatnicy zagraniczni nie muszą rejestrować się w Polsce.


Wróć...


Rejestracja

Podmioty zamierzające wykonywać czynności podlegające opodatkowaniu VAT w Polsce są zobowiązane do złożenia zgłoszenia rejestracyjnego przed dniem wykonania pierwszej czynności opodatkowanej. Jeżeli podatnicy zamierzają dokonywać transakcji wewnątrzwspólnotowych powinni zostać zarejestrowani jako podatnicy VAT UE.

Podatnicy dokonujący sprzedaży o wartości do 200.000 PLN w roku podatkowym korzystają ze zwolnienia z VAT oraz z obowiązku rejestracji. Nie dotyczy to jednak podatników zagranicznych. Podatnik może jednak dobrowolnie wybrać opodatkowanie działalności pod warunkiem wcześniejszego powiadomienia naczelnika urzędu skarbowego.

Podmioty niemające siedziby, stałego miejsca zamieszkania lub prowadzenia działalności na terytorium Unii Europejskiej, w celu dokonania rejestracji dla celów VAT w Polsce, zobowiązane są do ustanowienia przedstawiciela podatkowego. Przedstawiciel podatkowy jest odpowiedzialny za zobowiązania podatkowe podatnika, którego reprezentuje.

W Polsce nie ma możliwości tworzenia przez kilka podmiotów grup VAT w celu uznania ich za jednego podatnika i składania jednej deklaracji.

Od 2017 r. organy podatkowe zyskały możliwość wykreślania z rejestru podatników VAT podmiotów, które m. in.: zostały uznane za nieistniejące, nie ma możliwości skontaktowania się z nimi, nie składały deklaracji przez 6 miesięcy, wystawiały faktury dokumentujące fikcyjne czynności.


Wróć...


Deklaracje

Podatnicy składają miesięczne deklaracje VAT w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu rozliczanym lub kwartalne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po kwartale rozliczanym. Deklaracje kwartalne mogą składać jednak tylko tzw. mali podatnicy (sprzedaż nie przekroczyła kwoty 1.200.000 EUR rocznie).

Co do zasady, VAT płatny jest do urzędu skarbowego w terminie złożenia deklaracji VAT.

Podatnicy dokonujący transakcji wewnątrzwspólnotowych oraz świadczący usługi na rzecz podatników z innych państw UE są zobowiązani do składania miesięcznych informacji podsumowujących.

Niektórzy podatnicy mogą być również zobowiązani do składania informacji statystycznej (INTRASTAT) dotyczącej wewnątrzwspólnotowych transakcji towarowych.

Ponadto, podatnicy dokonujący dostaw towarów i usług opodatkowanych w Polsce na zasadach odwrotnego obciążenia są zobowiązani składać także informacje podsumowujące w obrocie krajowym.

Deklaracje oraz informacje podsumowujące są składane drogą elektroniczną.

Dodatkowym obowiązkiem podatników VAT (innych niż zwolnieni) jest comiesięczne przesyłanie plików JPK_VAT do 25 dnia następnego miesiąca, nawet jeśli składają deklaracje kwartalne.


Wróć...


Spółki powiązane

W przypadku transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi organ podatkowy ma prawo do określania podstawy opodatkowania VAT w oparciu o wartość rynkową transakcji, gdy okaże się, że powiązanie miało wpływ na ustalenie wynagrodzenia z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług, a jedna ze stron transakcji jest podatnikiem niemającym pełnego prawa do odliczenia podatku VAT.

Prawo do szacowania obrotu przysługuje w przypadku gdy między kontrahentami lub osobami pełniącymi u kontrahentów funkcje zarządzające, nadzorcze lub kontrolne zachodzą powiązania m.in. o charakterze rodzinnym, kapitałowym i majątkowym. Powiązania kapitałowe występują w przypadku gdy jeden z kontrahentów posiada prawo głosu wynoszące co najmniej 5% wszystkich praw głosu lub dysponuje bezpośrednio lub pośrednio takim prawem.


Wróć...


Mechanizm podzielonej płatności

Od lipca 2018 r. został wprowadzony mechanizm podzielonej płatności umożliwiający nabywcy towarów lub usług opłacenie faktur zakupowych specjalnym przelewem. Na skutek jego zastosowania część płatności odpowiadająca kwocie netto trafia na rachunek rozliczeniowy sprzedawcy, a część odpowiadająca kwocie VAT na specjalne konto zwane rachunkiem VAT. Dysponowanie środkami na koncie VAT jest ograniczone, ponieważ mogą służyć głównie do zapłaty kwoty VAT z faktur zakupowych w ramach mechanizmu podzielonej płatności, zapłaty VAT do urzędu skarbowego, zwrotu kwot wynikających z faktury korygującej. Ponadto podatnik może złożyć wniosek o przekazanie środków znajdujących się na koncie VAT na rachunek rozliczeniowy, co jednak wymaga uprzedniej zgody organu podatkowego, na która ma on 60 dni.

Zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności jest dobrowolne - o jego zastosowaniu ma decydować nabywca. Dopuszczalne jest ustalenie w umowie, że nabywca go nie zastosuje.

Korzyścią dla nabywcy z zastosowania mechanizmu podzielonej płatności ma być wyłączenie przepisów o sankcji VAT (dodatkowa kwota do zapłaty z tytułu zaniżenia VAT), podwyższonej stopie odsetek od zaległości podatkowych, odpowiedzialności solidarnej przy sprzedaży towarów wrażliwych - w odniesieniu do kwot zapłaconych przy jego zastosowaniu. Zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności ma również przemawiać za wykazaniem przez nabywcę należytej staranności, co chroni przed kwestionowaniem odliczenia VAT.


Wróć...

Ostatnia aktualizacja: lipiec 2018


Materiał przygotowany i opracowany dla Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A. przez:

Firmę doradctwa podatkowego MDDP


Polska Agencja Inwestycji i Handlu S.A.

ul. Krucza 50

00-025 Warszawa

e-mail dla inwestorów: invest@paih.gov.pl
e-mail dla eksporterów: eksport@paih.gov.pl

Wszystkie prawa zastrzeżone; Wyłączenie odpowiedzialności

Facebook Youtube Twitter Biuletyn Informacji Publicznej PAIH internetART
Portal wykorzystuje pliki cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie.
Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności. Akceptuję politykę prywatności Portalu zamknij